“Người ta mất mạng, hình ảnh của nước Hoa kỳ bị hủy hoại” là lời nhận định của phát ngôn nhân tòa Bạch ốc liên hệ tới những cuộc nổi loạn ở Afghanistan vì một bài tường trình vô căn cứ của tuần báo Newsweek về hành động bất kính đối với kinh Koran của một thông dịch viên tại trại giam các tù nhân chiến tranh Guantamo Bay. Và những cuộc nổi loạn chống đối Hoa kỳ đang có khuynh hướng lan tràn qua Pakistan và các nước Hồi giáo và những cố gắng để gây thiện cảm cũng như việc vận động các nước Hồi giáo trong cuộc chiến chống khủng bố trên toàn thế giới đã bị ảnh hưởng nặng nề mặc dù chủ bút của tờ báo Newsweek đã chính thức lên tiếng rút lại bản tin sau khi nhận ra là nội dung bản tin ấy không có chứng cớ rõ ràng. Đã có 14 người chết và hàng trăm người khác bị thương vì những cuộc nổi loạn chống Hoa kỳ tại Afghanistan. Nhiều chính quyền yêu cầu Hoa kỳ phải nhanh chóng điều tra sự việc và trừng phạt những kẻ liên hệ, 22 nước trong tổ chức các nước Ả rập đòi hỏi Hoa kỳ phải chính thức xin lỗi nếu như sự việc ấy là có thật.

Chủ bút tờ Newsweek, ông Mark Whitaker, trong một thông báo ra ngày thừ hai 16 tháng 5 nói:” Chúng tôi rất hối tiếc vì một vài phần của bản tường trình là sai lầm, chúng tôi chia sẻ nỗi đau đớn của những nạn nhân trong các hành vi bạo động và cả những quân nhân Hoa kỳ đã bị lôi kéo vào những hành vi ấy”. Tuy nhiên tờ báo vẫn duy trì lập trường chống đối cách cư xử của nhân viên chính quyền Hoa kỳ đối với những tù binh ở trại Guantanamo Bay.

Việc rút lại bản tin của tờ báo đã không làm giảm bới đi sự căng thẳng vì hậu qủa tai hại của bản tin đã gây ra. Cho dù sự việc trong bản tin là có thật hay không thì người ta đã bị khích động, và người ta đã nổi loạn cho dù không hề đọc bài báo ấy cũng như dù có được đọc thì cũng không hiểu rõ nội dung của bài báo.

Điểm qua một vài diễn tiến của sự việc để một lần nữa nhắc lại tinh thần trách nhiệm của những người làm công tác thông tin đại chúng trong thời đại điện toán giữa một thế giới có qúa nhiều mâu thẫn và chống đối lẫn nhau như ngày nay.

Trong mùa bầu cử vừa qua, xướng ngôn viên chính của đài truyền hình CBS là ông Dan Rather đã mất chức vì một bản tường trình sai lạc về việc Tổng thống Bush đã được đối xử cách đặc biệt khi phục vụ trong vệ binh quốc gia nhờ ảnh hưởng của gia đình. Câu chuyện của Newsweek sẽ không ngừng ở đây vì hậu qủa của bản tin nói trên sẽ được tuyên truyền trong những nước Hồi giáo vốn là những người luôn nhìn Hoa kỳ như là kẻ thù chính của họ. Với những người Hồi giáo, kinh Koran là sách Thánh của họ, các nước Hồi giáo đã cấm không cho lưu hành Kinh thánh của chúng ta chỉ vì họ không muốn có bất kỳ một sự cạnh tranh nào đối với cuốn Koran của họ, nếu như họ biết về bản tin của Newsweek là có người đã đem thảy kinh sách Koran của họ xuống cầu vệ sinh thì họ sẽ nổi giận đến thế nào ? Không cần biết sự việc có thật hay là không, những người có trách nhiệm loan tin cần phải cân nhắc về hậu qủa của bản tin mình sẽ loan ra. Trong trường hợp này, thiếu gì những hành vi đối xử bất công dành cho tù binh cần phải lên án, tại sao lại phải đề cập đến kinh Koran ?

Những người làm công tác thông tin đại chúng trong thời đại đầy những cạnh tranh này nhiều khi đã bị đẩy vào hoàn cảnh phải làm ra tin thay vì chỉ trung thực ghi nhận tin, cho nên khi nhận được một dấu chỉ nào hấp dẫn và có thể trở thành nóng hổi thi họ liền vồ ngay lấy và vội vã kiểm chứng qua loa rồi cho lên khung ngay để lôi kéo được nhiều độc gỉa. Ngay cả cách thức họ thông tin cũng mang cái khuynh hướng riêng của họ, và họ đã không nhìn ra được sự bất công trong hành động của họ.

Hệ thống thông tin đại chúng Hoa kỳ qủa thật đã bất công khi loan tải những tin tức về Giáo hội Công giáo Hoa kỳ trong cuộc khủng hoảng về sách nhiễu tình dục vừa qua. Họ đã lập đi lập lại những tin tức có liên hệ đến vấn đề, họ đã thổi phồng nhiều tin nhỏ và họ luôn có những lời nhận định đầy thiên kiến đối với Giáo hội Hoa kỳ. Theo như thống kê thì trong tất cả mọi ngành nghề, hành động sách nhiễu tình dục trong giới Linh mục chiếm một tỷ lệ ít nhất, chỉ dưới 1%, và cho đến nay, Giáo hội Hoa kỳ đã phải xuất tiền để bồi thường thiệt hại nhiều nhất trong mọi tổ chức mặc dù Giáo hội không phải là một tổ chức thương mại. Đó là những điều họ không nhìn ra hay là cố tình không nhìn ra. Và rất có lý khi Đức Hồng y Ratzinger, Tổng trưởng Bộ Tín lý và Đức tin Tòa thánh lên tiếng về phong trào bôi nhọ Giáo hội Công giáo Hoa kỳ do hệ thống thông tin đại chúng Hoa kỳ sách động. Hành vi sách động và chống đối của hệ thống thông tin Hoa kỳ đã khiến giới Luật sư xem Giáo hội như là một ao cá, mặc tình ai cũng có thể thả câu, may mắn thì câu được cá lớn mà không may thì cũng chẳng mất gì !

Người Việt Nam chúng ta đã là những nạn nhân đáng thương nhất của cả kỹ nghệ truyền thông Hoa kỳ. Trong suốt thời gian chiến tranh Việt Nam, từ khi phong trào phản chiến thành hình, tất cả những tin tức có liên quan đến chiến tranh Việt Nam đều chỉ có tính cách một chiều và bất lợi cho Hoa kỳ và các đồng minh của họ. Khi cô đào Jane Fonda sang Việt Nam, cô đã đến thăm và chụp hình với các cán binh Cộng sản trong khi cô không hề biết là cô đang bị lường gạt và khi về nước thì cô hết lời ca ngợi Cộng sản khiến cho người Hoa kỳ đã quay lưng lại với chiến tranh Việt Nam.

Đa số người Hoa kỳ, vì hoàn cảnh sống sung sướng và đầy đủ, chúng ta đã trở nên nhẹ dạ, dễ tin và thiếu kiên nhẫn. Hệ thống thông tin đã lợi dụng các yếu tố đó để lèo lái dư luận, và đệ tứ quyền đã trở thành một thế lực quan trọng trong mọi sinh hoạt của xã hội. Hãy thử kiểm chứng lại để thấy rằng cái nền văn hóa sự chết ngày nay mà Đức Giáo Hoàng Gioan Phaolô đệ nhị đã từng lên tiếng cảnh cáo, một phần lớn đã phát sinh và lớn mạnh là nhờ các người làm công tác thông tin đại chúng thiếu đạo đức, chỉ nhìn thấy lợi nhuận trong công tác thông tin của họ.

Người xưa có nói “văn dĩ tải đạo” nghĩa là văn chương dùng để dạy dỗ luân lý đạo đức, những người cầm bút cần phải cân nhắc cẩn thận trước khi viết ra những gì có thể sẽ làm ảnh hưởng nhiều đến người đọc. Lão tử cũng nói, làm thầy thuốc mà sai lầm thì giết một mạng người, làm chính trị mà sai lầm thì giết một thế hệ, làm văn hóa mà sai lầm thì tai hại đến muôn đời. Ước gì những người có trách nhiệm văn hoá cần phải cảnh tỉnh để đừng đem đến những tai hại, không chỉ cho đời sau, mà cho ngay chính cuộc sống hiện tại.

Nguyên Việt