Theo như dự trù, ngày thứ năm 22 tháng 9 tới đây, Ủy ban Pháp lý Thượng viện Hoa kỳ sẽ bỏ phiếu chấp thuận việc Tổng Thống Bush bổ nhiệm ông John Roberts, 50 tuổi, vào chức Chánh án Tối cao Pháp viện liên bang Hoa kỳ. Và nếu được thông qua, thì việc này phải được đưa ra trước Thượng viện để các nghị sĩ đồng ý việc bổ nhiệm. Nếu cả hai nơi đều suông sẻ thì Ông John Roberts sẽ là một vị Chánh án Tối cao Pháp viện Hoa kỳ trẻ nhất trong vòng 200 năm trở lại đây (Chánh án John Marshall được bổ nhiệm năm 1801 lúc ông mới được 45 tuổi), ông John Roberts sẽ ngồi ghế Chánh án trong một thời gian lâu dài và những quyết định cũng như quan điểm của ông sẽ có ảnh hưởng đến xã hội Hoa kỳ trong nhiều thập niên tới đây. Theo hiếp pháp Hoa kỳ thì chức Chánh án Tối cao pháp viện được kể là người có quyền uy thứ hai, chỉ sau vị Tổng thống là người có quyền bổ nhiệm ông. Nhưng khác với Tổng thống, Chánh án Tối Cao pháp viện cũng như các Thẩm phán, sẽ giữ chức suốt đời, trừ khi họ muốn từ chức.

Vì vai trò quan trọng như thế nên việc bổ nhiệm một thẩm phán sẽ là một vấn đề lớn cho Tổng thống, Ông sẽ phải tham khảo ý kiến nhiều người chung quanh ông, cũng như trong ngành lập pháp. Ông sẽ phải cứu xét nhiều ứng cử viên cả về khả năng cũng như tư cách để lựa được một người có thể sẽ không bị từ chối trước Tòa nhà lập pháp. Tổng thống Bush đã duyệt xét qua danh sách rất nhiều người gồm có cả phụ nữ cũng như sắc dân thiểu số. Ông đã mang theo một danh sách 11 người khi ông sang họp khối G8 tại Âu châu để cứu xét và ông đã phỏng vấn một vài người trước khi quyết định lựa chọn ông John Roberts.

John Roberts sinh tại Buffalo, New York, lớn lên tại tiểu bang Indiana. Khi học Trung học, ông là đội trưởng đội football của trường. Làm việc mỗi mùa hè tại một mỏ thép để lấy tiền theo học đại học. Ông tốt nghiệp ưu hạng trường Đại học Luật khoa Harvard. Ông đã từng làm thư ký cho Chánh án William Rehnquist khi ông này còn là Thẩm phán, ông cũng đã là nhân viên hành chánh cho hai Tổng thống Ronald Regan và Ông Bush bố. Ông được chỉ định bởi đương kim Tổng thống Bush là thẩm phán Tòa kháng án thuộc hạt Washington DC.

Thoạt đầu ông được bổ nhiệm thay thế nữ Thẩm phán Sandra Day O’Connor dự định về hưu. Bà O’Connor nổi tiếng là người bỏ lá phiếu quyết định trong những vụ án khó xử, Tối cao Pháp viện có 9 thẩm phán, vụ án nào có sự tranh cãi giữa 4 người này với 4 người nọ thì lá phiếu của bà O’Connor sẽ là lá phiếu quyết định. Ngày 20 tháng 7-05, Tổng thống Bush công bố việc bổ nhiệm ông John Roberts thay thế bà O’Connor. Ngay sau đó thì nổi lên một làn sóng tranh luận về khuynh hướng bảo thủ của ông John Roberts, người ta sợ rằng sự hiện diện của ông sẽ làm nghiêng thế thăng bằng tại Tối cao Pháp viện. Nhiều người đòi hỏi công bố mọi văn bản pháp lý mà ông Roberts đã viết trong thời gian vừa qua, họ còn nêu rõ quan điểm chống đối một cách rõ ràng phán quyết cho phép phá thai Roe Vs. Wade của ông. Cuộc điều trần của ông không thể thực hiện vì Quốc hộỉi nghỉ hè từ cuối tháng 7 cho đến hết ngày lễ Lao động.

Chánh án William Rehnquist qua đời ngày 3 tháng 9 trong lúc cơn bão Katrina đang tàn phá vùng Louissiana. Ngày 5 tháng 9, Tổng thống Bush lại một lần nữa bổ nhiệm ông John Roberts vào chức Chánh án Tối cao pháp viện. Như vậy Thổng thống Bush sẽ có cơ hội bổ nhiện tới hai vị thẩm phán Tối cao Pháp viện trong nhiệm kỳ của ông, và hai vị này chắc chắn sẽ làm thay đổi bộ mặt Tối cao pháp viện trong những thời gian tới.
Trong buổi điều trần đầu tiên trước Ủy ban pháp lý Thượng Viện, ông Roberts đã khẳng định những điều căn bản: “Tôi chưa có một kế hoạch nào cả, Thẩm phán không phải là một chính trị gia, họ hứa hẹn một vài điều gì đấy để mua phiếu. Theo tôi thì Thẩm phán giống như một người trọng tài. Trọng tài không đặt ra điều lệ, họ chỉ thi hành các điều lệ mà thôi”. Với một thái độ nghiêm chỉnh và bình tĩnh, ông đã khéo léo từ chối trả lời nhiều câu hỏi có tính cách gài bẫy ông. Nhiều nghị sĩ đảng Dân chủ cố tình thẩm định chiều hướng bảo thủ của ông qua những văn bản ông viết trong thời gian làm việc với Tổng thống Regan, dự tính sẽ buộc ông phải lộ ra qua những câu hỏi có liên quan đến việc phá thai (abortion) và quyền tự do (Civil Right).

Việc bổ nhiệm ông Roberts vào chức Chánh án Tối cao Pháp viện Liên bang Hoa kỳ quan trọng thế nào đã được thể hiện qua nhận định của cả hai đảng chính trị:

- Vấn đề trung tâm trước mắt chúng ta trong buổi điều trần này là Tối cao Pháp viện có sẽ gìn giữ được những thành qủa trong qúa khứ và bảo vệ những quyền không thể bỏ qua cho một xã hội tân tiến Hoa kỳ với nhiều sự cạnh tranh cũng như bình đẳng hơn ? (Thương nghị sĩ Dân chủ Edward Kennedy).

- Đối với tôi, vấn đề trung tâm là Thượng viện sẽ hay không cho phép Tổng thống Bush bổ nhiệm một người điều hành nghiêm khắc cho Tối cao Pháp viện. (Nghị sĩ Cộng hòa Lindsey Graham)

Và ông Roberts hứa hẹn: “Nếu được bổ nhiệm,tôi sẽ cân nhắc mọi vụ án với tinh thần cởi mở. Tôi sẽ thận trọng và ngay thẳng phân tích những tranh luận pháp lý được đệ trình. Tôi sẽ sẵn lòng nghe mọi quan điểm của những đồng nghiệp. Và tôi sẽ phán quyết mọi vụ án trên căn bản những sự kiện được ghi nhận, tùy theo luật lệ, không hề sợ hãi hay thiên vị, với mọi khả năng của tôi”

Tổng thống Bush đang cố gắng thúc đẩy Thượng viện chấp nhận việc bổ nhiệm cách mau chóng để ông Roberts sẽ tựu chức vào ngày Tối cao Pháp viện trở lại làm việc vào thứ hai 3 tháng 10 tới đây.

Việc chấp thuận có hy vọng chắc chắn sẽ xảy đến vì cho đến giờ phút này, theo nhận định của nhiều người, kể cả những người bất đồng quan điểm với ông, ông John Roberts là một người xứng đáng hơn cả về khả năng, kinh nghiệm cũng như tư cách. Tuy nhiên còn một số chi tiết khiến cho những người chống đối ông và nhóm phóng túng đang tìm cách ngăn trở vì ông vốn là một người Công giáo ngoan đạo (A Devout Catholic) và ông là một Thẩm phán bảo thủ. Họ sợ rằng những quan điểm tôn giáo và đạo đức của ông sẽ làm thay đổi bộ mặt của Tối cao Pháp viện Liên bang cũng như tiểu bang, trong thời gian gần đây đã có những phán quyết đi ngược lại với quan điểm luân lý đạo đức cổ truyền.

Chúng ta hy vọng ông John Roberts sẽ được bổ nhiệm vào chức Chánh án Tối Cao pháp viện Hoa kỳ và nếu được như thế, chúng ta sẽ tiếp tục cầu nguyện để cho có một ngày nào đó án lệ cho tự do phá thai Roe Vs Wade sẽ bị hủy bỏ.

Nguyên Việt
20-09-05.